Idrojéniu

Idrojéniu (Lia-portugés: Hidrogénio) maka elementu kímiku ho símbolu H (ba lia-latina idrojéniu ‘produtór bee’ hosi lia-gregu antigu ὕδωρ hydōr, tetun ‘bee’) no númeru atómiku 1. Iha tabela periódika, elementu idrojéniu lokaliza iha períodu 1 no iha grupu IUPAC 1.
Akontese
[edita]Idrojéniu, ho frasaun massa besik 70 %, maka elementu kímiku ne'ebé barak liu iha universu, maibé la'ós iha Rai.[1] Idrojéniu halo de'it 0.03% hosi masa totál Rai nian.[2] Idrojéniu maka elementu kímiku ne'ebé barak liu iha loro-matan no planeta gás boot sira Júpiter, Saturnu, Úranu no Neptunu, ne'ebé hamutuk kompostu liu 99.99 % hosi masa sistema solár nian.
Hamutuk ho oksijéniu, ida-ne'e forma bee. Maioria hosi idrojéniu iha Rai liga ba bee. Fornesimentu bee totál iha Rai maka maizumenus 1386 millauns km3. Aleinde bee, gás naturál sira hanesan metanu no petróleu maka kompostu importante sira ne'ebé kontein idrojéniu iha Rai. Idrojéniu (liuliu hanesan bee kristalizasaun nian) prezente iha liu metade hosi minerál sira ne'ebé koñesidu.[3]
Idrojéniu maka komponente fundamentál ida hosi kuaze substánsia kímika orgánika hotu-hotu. Ida-ne'e akontese liga ba elementu sira seluk iha organizmu moris hotu-hotu.
Karakteristiku
[edita]
Idrojéniu maka elementu kímiku ho masa atómika ki'ik liu. Ninia isótopu ne'ebé barak liu, prótiu, maka isótopu úniku ne'ebé estável lahó neutrón. Ida-ne'e kompostu hosi protón ida de'it no eletrón ida. Isótopu idrojéniu rua seluk ne'ebé mosu naturalmente eziste: deutériu la'ós radioativu, ne'ebé halo 0.0156 % hosi idrojéniu naturál, no trítiu radioativu, ne'ebé forma iha kamada superiór sira hosi atmosfera Rai nian no prezente de'it iha kuantidade ki'ik sira.[1][4]
Nu'udar elementu ne'ebé moos, ida-ne'e forma molékula ida ne'ebé kompostu hosi átomo idrojéniu rua, ho abreviasaun H2.
Idrojéniu maka elementu ho densidade ki'ik liu. Depende ba temperatura, idrojéniu líkidu nia todan entre 77.00 no 31.26 grama kada litru.[5]
Ninia pontu fuzaun maka −259.2 °C (14.02 K), no nia pontu fermentu maka −252 °C (21.15 K). Idrojéniu líkidu maka líkidu ida ne'ebé laiha kór. Hanesan sólidu, idrojéniu forma estrutura kristalina ida ho esfera hexagonál sira ne'ebé taka metin (hcp). Átomo ida-idak hale'u ho átomo sanulu-resin-rua seluk. Iha nia pontu konjelamentu, mistura faze rua hanesan lama, ne'ebé koñesidu hanesan "slush", forma bainhira sai malirin.
Seguransa no Prekausaun sira
[edita]
Hidrojéniu hamosu perigu seguransa oioin, hosi detonasaun no inséndiu potensiál sira bainhira kahur ho anin to'o sai hanesan asfixiante iha nia forma ne'ebé moos no laiha oksijéniu.[6] Aleinde ne'e, idrojéniu líkidu maka kriojéniku no aprezenta perigu sira (hanesan konjelamentu) ne'ebé asosiadu ho líkidu sira ne'ebé malirin tebes.[7] Elementu ne'e disolve iha metal balu, no, aleinde fuga, bele iha efeitu adversu sira ba sira, hanesan frajilidade hidrojéniu nian.[8] Gás hidrojéniu ne'ebé suli ba anin liur bele sunu espontaneamente. Aleinde ne'e, ahi hidrojéniu, maski manas tebes, kuaze invizível, no tanba ne'e bele hamosu sunu asidentál.[9]
Ligasaun ba li'ur
[edita]| Commons: Idrojéniu – Imajen sira |
Referensia
[edita]- 1 2 Theodore L. Brown, H. Eugene LeMay, Bruce E. Bursten: Chemie. Die zentrale Wissenschaft, Pearson Studium 2007, ISBN 978-3-8273-7191-1, p. 1087–1090}}
- ↑ The composition of the Earth.
- ↑ Webmineral – Mineral Species sorted by the element: H (Hydrogen), (Lia-ingles).
- ↑ Jürgen Sültenfuß: Das Radionuklid Tritium im Ozean: Messverfahren und Verteilung von Tritium im Südatlantik und im Weddellmeer – Berichte zur Polarforschung dissertasau 1998, No. 256, p. 2–4, DOI 10.2312/BzP_0256_1998.
- ↑ Nist Datenbank: Saturation Properties for Hydrogen — Temperature Increments, National Institute of Standards and Technology.
- ↑ Brown, W. J. et al: Safety Standard for Hydrogen and Hydrogen Systems Archived 2013-02-16 at the Wayback Machine, NASA, 1997.
- ↑ Liquid Hydrogen MSDS.
- ↑ 'Bugs' and hydrogen embrittlement, Science News, vol. 128, no. 3, p. 41, 1985-07-20, ISSN 0036-8423, DOI 10.2307/3970088.
- ↑ Hydrogen Safety, Humboldt State University.
