Bá konteúdu

José Joaquim Ribeiro

Husi Wikipédia, ensiklopédia livre
Ribeiro (loos) ho João Felgueiras (sentru)

José Joaquim Ribeiro (moris 4 Fevereiru 1918 iha Degolados, Portugál; mate 27 Jullu 2002 iha Évora, Portugál) nu'udar Bispu Dili durante invazaun Indonézia nian iha tinan 1975.[1]

Ribeiro hetan ordenasaun nu'udar amlulik ba Arkidioseze Évora nian iha loron 25 fulan-agostu tinan 1940. Iha loron 30 fulan-novembru tinan 1957, nia hetan nomeasaun nu'udar bispu titulár Egea nian. Ribeiro atu tulun Amu-Bispu Évora nian, Dom Manuel Trindade Salgueiro, ne’ebé konsagra Ribeiro nu’udar bispu iha loron 27 fulan-Abril tinan 1958. Iha tinan 1965, haruka Ribeiro ba kolónia Timór Portugés, iha-ne’ebé nia serbí nu’udar asistente ba Bispu Dili nian to’o nia nomeasaun rasik nu’udar bispu iha loron 1976 fulan-Janeiru. Tuir akontesimentu sira invazaun Indonézia nian iha Timór Lorosa'e, Ribeiro husu ba Amu-Papa Paulo VI atu reforma nia. Pedidu ida-ne'e hetan ona iha loron 22 fulan-Outubru tinan 1977. Nia hetan susesu hosi Martinho da Costa Lopes.[1]

Ribeiro hakoi iha Évora. Iha tinan 2026, nia restu mortais transfere ba Timór Lorosa'e.[2]

Pozisaun polítika sira

[edita]

Ohin loron, ema barak haree Ribeiro nu'udar protetór ba timoroan sira durante invazaun Indonézia nian, ne'ebé mós ba hametin Kristaun iha Timór Lorosa'e no venerasaun ba Ribeiro. Ladún diskute beibeik kona-ba akontese Igreja Katólika nu'udar apoiante ba ukun koloniál Portugés nian. Ribeiro nu'udar krítiku ida ba Revolusaun Cravo, ne'ebé hakotu ditadura iha no loke dalan ba independénsia hosi kolónia sira. Nia mós ko'alia hasoru ideia atu Timoriza sistema edukasaun, tanba nia nia konsidera ida-ne'e komunista. Padre Eduardo Roxo, nia membru FRETILIN no nia iha Timor Lorosa nia independénsia, nia moris iha Polónia iha tinan 1974. Bispu Ribeiro defende-an iha UDT, nia hetan promosaun ba liga ida iha Portugal. Iha card pastorál ho data 25 Janeiru 1975, Ribeiro alerta hasoru komunizmu no socializmu, ne'ebé nia persebe iha FRETILIN nia laran. Separasaun ne'ebé planeadu entre igreja no estatutu halo bispu tauk ba nia nia influensia. Deklarasaun falsu oioin, hanesan alegasaun katak komunista sira hosi Vietname Norte iha nasaun ne'e, atribui ba bispu. Lia falsu hirak ne’e mosu hikas iha justifikasaun Indonézia nian ba okupasaun Timor Lorosa’e nian. Ribeiro inisialmente haree ema Indonézia sira hanesan salvadór sira hosi komunizmu, maibé lalais, tanba sira nia violénsia hasoru hasoru, nia tanba invazaun ne'e ho "invazaun barbaru". Foin iha inísiu tinan 1976 maka bispu hakerek kartaun ida ba governu Indonézia hodi fó sai detal kona-ba krime sira hosi militár Indonézia nian. Iha ninia susesór, Martinho da Costa Lopes nia okos, Igreja Katólika definitivamente troka sorin ba rezisténsia Timór Lorosa'e hasoru invazór sira.[3]

Ligasaun ba li'ur

[edita]
Commonscommons:Main Page
Commons
Commons: José Joaquim Ribeiro – Imajen sira

Referensia

[edita]
  1. 1 2 António Sampaio: Monsenhor Martinho da Costa Lopes vai dar nome à ponte de Manatuto – Governo, rafa.tl, 2026-07-22.
  2. ↑ Lourdes do Rego: Quatro prelados da Igreja, quatro épocas: quatro histórias que regressam a casa, DILIGENTE, 2026-09-02.
  3. ↑ Reportajen iKlik: Nota Balun Kona-ba Dom José Joaquim Ribeiro, 1975-1977, i-Klik Midia Investigativu, 2026-09-03.