Oksijéniu

Oksijéniu (Lia-portugés: Oxigénio) maka elementu kímiku ho símbolu O (ne'ebé mai hosi lia-gregu antigu ὀξύς oxýs "asid, pontual, ásidu" no -gen, hamutuk signifika "produtór ásidu, formadór ásidu") no númeru atómiku 8. Iha tabela periódika, elementu idrojéniu lokaliza iha períodu 1 no iha grupu IUPAC 1. Ida-ne'e maka elementu daualu iha tabela periódika no, hamutuk ho elementu sira enxofre, seléniu, telúriu, polóniu, no livermóriu, ne'ebé forma kalkójenu sira, iha grupu IUPAC ba dala 16.

Kuaze buat moris hotu-hotu presiza oksijéniu atu moris (jeralmente ai-horis sira hasai oksijéniu barak liu durante fotosínteze duké sira konsume). Baibain sira hetan ida-ne'e hosi anin liuhosi respirasaun ka liuhosi absorve ida-ne'e hosi bee (oksijéniu disolvidu). Animál sira konsume oksijéniu liuhosi hasai dióksidu karbonu durante respirasaun.

Maibé, oksijéniu maka tóxiku ba maioria buat moris sira iha konsentrasaun aas. Ida-ne'e envolve iha prosesu kombustivel no korozaun barak.

Akontese

Oksijéniu maka elementu segundu ne'ebé barak liu iha Rai tuir massa, kompostu hosi besik 30 % (besi maka barak liu). 20.942 % hosi anin iha atmosfera Rai nian maka oksijéniu. O oxigénio elementar também está dissolvido na água, o que permite aos animais marinhos respirar. A Kuantidade oksijéniu elementál ne'ebé relativamente reativu mantein konstante de'it tanba ai-horis sira ne'ebé produz oksijéniu fornese barak hanesan ne'ebé konsume hosi organizmu sira ne'ebé respira ho aeróbiku no liuhosi prosesu kombustivel sira seluk. La ho siklu biolójiku ida-ne'e, oksijéniu sei eziste de'it iha kompostu sira. Tanba ne'e, oksijéniu elementál eziste iha ekilíbriu dinámiku.

Hamutuk ho idrojéniu, ida-ne'e forma bee. Maioria hosi idrojéniu iha Rai liga ba bee. Fornesimentu bee totál iha Rai maka maizumenus 1386 millauns km³. Kuaze fatuk hotu-hotu iha oksijéniu. Entre minerál sira ne'ebé kontein oksijéniu ne'ebé importante liu maka silikatu sira hanesan feldspatu, mika, no olivina; karbonatu sira hanesan karbonatu kalsiu iha fatuk-kalkáriu; no óxidu sira hanesan dióksidu silísiu iha kuarzu.

Oksijéniu maka elementu datoluk ne'ebé barak liu iha universu, hafoin idrojéniu no héliu. Ninia frasaun massa iha sistema solar maka maizumenus 0.8 %.^[1]^[2]

Karakteristiku

Iha kondisaun normál, oksijéniu mosu iha kompostu ida hosi átomo oksijéniu rua, ho fórmula kímika O₂. (dioksijéniu). Ida-ne'e maka gás ida ne'ebé laiha kór no laiha morin. Forma metastável, ho enerjia aas no reativa ne'ebé kompostu hosi átomo oksijéniu tolu (O₃) hanaran ozonu. Está presente em pequenas quantidades na atmosfera terrestre.

Oksijéniu molekulár maka gás ida ne'ebé laiha kór, laiha morin, no laiha sabór ne'ebé kondensa ba líkidu azul-mutin iha −183 °C (90.15 K). Iha kamada sira ne'ebé mahar, oksijéniu gazozu no líkidu hatudu kór azul. Iha −218.75 °C nia okos (54.4 K), oksijéniu sai metin ba kristal azul sira.

Oksijéniu halo reasaun diretamente ho maioria elementu sira seluk hodi forma óxidu sira. Iha exesaun balu, liuliu entre la'ós-metal sira no metal nobre sira. Ho elementu balu, hanesan karbonu no enxofre, oksijéniu reaje de'it iha temperatura aas. Kombustivel hasai enerjia barak no hamosu ahi-lakan.^[3]^[4]

\mathrm {C+O_{2}\longrightarrow CO_{2}}

Kombustivel husi karbonu ba dióksidu karbonu

\mathrm {S+O_{2}\longrightarrow SO_{2}}

Kombustivel husi enxofre ba dióksidu enxofre nian

Reasaun sira ho nitrojéniu só posivel iha kondisaun espesiál sira, hanesan durante kilat-musan, maibé mós iha motór kombustivel internu.^[5] Reasaun sira-ne'e produz óxidu nitrojéniu nian. Fluor forma de'it kompostu instável difluoru dioksijéniu iha temperatura ki'ik iha descarga elétrika nia okos. (O₂F₂).

\mathrm {F_{2}+O_{2}\longrightarrow O_{2}F_{2}}

Redusaun husi fluoru ba difluoru dioksijéniu

Metal nobre liu, osan-mean, halójenu (kloru, bromu, iodu) no mós gás nobre sira, la halo reasaun diretamente ho oksijéniu. Metal nobre sira seluk, hanesan platina no osan-mutin, ladún iha reasaun ho oksijéniu.

Ligasaun ba li'ur

Commons

Commons: Oksijéniu – Imajen sira

Referensia

↑ A. M. Davies (publisher): Treatise on Geochemistry. Volume 1: Meteorites, Comets, and Planets. Elsevier, 2003, ISBN 0-08-044720-1.
↑ Glenn J. MacPherson: Oxygen in the solar system. Mineralogical Society of America, Chantilly 2008, ISBN 978-0-939950-80-5.
↑ Universität Bayreuth: Kohlenstoffdioxid und Kohlensäure Archived 2020-02-20 at the Wayback Machine
↑ Katalytische Oxidation von Schwefeldioxid
↑ Juergen Carstens: Berechnung der NOx-Rohemission eines Verbrennungsmotor im Schichtladebetrieb, The IP.com Journal, 2003.

[1] A. M. Davies (publisher): Treatise on Geochemistry. Volume 1: Meteorites, Comets, and Planets. Elsevier, 2003, ISBN 0-08-044720-1.

[2] Glenn J. MacPherson: Oxygen in the solar system. Mineralogical Society of America, Chantilly 2008, ISBN 978-0-939950-80-5.

[3] Universität Bayreuth: Kohlenstoffdioxid und Kohlensäure Archived 2020-02-20 at the Wayback Machine

[4] Katalytische Oxidation von Schwefeldioxid

[5] Juergen Carstens: Berechnung der NOx-Rohemission eines Verbrennungsmotor im Schichtladebetrieb, The IP.com Journal, 2003.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]