Bá konteúdu

Administrasaun Tranzisaun Nasoens Unidas iha Timor Leste

Husi Wikipédia, ensiklopédia livre
(Redirecionado de UNTAET)
Transferénsia kontrolu husi INTERFET ba UNTAET (1999)

Administrasaun Tranzisaun Nasoens Unidas iha Timor Leste (UNTAET: Inglez United Nations Transitional Administration in East Timor) mak misaun Nasoens Unidas nian iha Timor Lorosa’e ne’ebé ho objetivu atu rezolve krize iha Timor Lorosa’e durante dékada barak nia laran iha área ne’ebé militár Indonézia okupa. UNTAET fornese administrasaun sivíl interinu no misaun manutensaun pás nian iha territóriu Timór-Leste nian, dezde nia estabelesimentu iha 25 Outubru 1999, to’o nia independénsia iha 20 Maiu 2002, nu’udar rezultadu husi Referendu Autonomia Espesial Timor Leste. Administrasaun tranzisaun harii hosi Rezolusaun Konsellu Seguransa Nasoins Unidas nian 1272 iha tinan 1999.

Raridade ida ba misaun manutensaun paz Nasoins Unidas nian, UNTAET involve Nasoens Unidas administra direitamente teritoriu Timor Leste. Responsabilidade misaun nian inklui fornese forsa manutensaun pás ida hodi mantein seguransa no orden; fasilita no koordena tulun ba povu Timor Leste; fasilita reabilitasaun emerjénsia ba infraestrutura fíziku sira; administra Timor Leste no kria estruturas ba governasaun sustentavel no estadu de direitu; no tulun hodi hakerek konstituisaun foun no hala'o eleisaun.

UNTAET harii iha 25 Outubru 1999, tuir Rezolusaun Konsellu Seguransa ONU 1272. Misaun ne’e lidera husi Sérgio Vieira de Mello husi Brazil (Reprezentante Espesiál Sekretáriu-Jerál ba Timór Lorosa’e). Forsa Internasionál Timor Lorosa’e nian (INTERFET) halo tranzisaun ba Forsa Manutensaun Pás (PKF) UNTAET nian iha Fevereiru 2000 no hetan komandu hosi ofisiál militár Filipina Tenente-Jenerál Jaime de los Santos (Komandante Forsa UNTAET nian).

UNTAET halakon tiha iha 20 Maiu 2002, ho funsaun barak liu transfere ba governu Timor Leste. Forsa militár no polísia sira transfere ba Misaun Apoiu Nasoins Unidas nian iha Timór Lorosa’e (UNMISET) ne’ebé foin harii.

UNTAET hakotu iha independénsia Timor Lorosa’e nian maibé prezensa Nasoins Unidas nian iha Timór Lorosa’e sei kontinua liuhosi Misaun Apoiu Nasoins Unidas nian iha Timór Lorosa’e (UNMISET) ne’ebé foin harii.